Ohigan w Japonii jesienią 2026 roku przypadnie na okres od 20 do 26 września, a jego centralnym dniem będzie 23 września — Shūbun no Hi, czyli Dzień Równonocy Jesiennej. Matsuki informuje, że właśnie wokół równonocy od pokoleń koncentrują się odwiedziny rodzinnych grobów, modlitwa za zmarłych oraz składanie tradycyjnych słodyczy ohagi.
Jesienny Ohigan nie ogranicza się do jednego święta. Obejmuje siedem dni: trzy dni poprzedzające równonoc, sam dzień równonocy oraz trzy kolejne dni. W 2026 roku higan-iri, czyli początek okresu, wypada 20 września, 23 września jest jego dniem środkowym, a higan-ake — zakończenie — przypada 26 września. Data 23 września jest oficjalna: została wskazana w kalendarzu na 2026 rok opublikowanym przez National Astronomical Observatory of Japan.
Ohigan 2026 — najważniejsze daty
W Japonii Ohigan odbywa się dwa razy w roku — wiosną wokół równonocy wiosennej i jesienią wokół równonocy jesiennej. Jesienna odsłona jest bezpośrednio związana z wrześniowym Shūbun no Hi.
W 2026 roku kalendarz wygląda następująco:
- 20 września — higan-iri, początek jesiennego Ohigan;
- 23 września — chūnichi, dzień środkowy i państwowy Dzień Równonocy Jesiennej;
- 26 września — higan-ake, ostatni dzień Ohigan.
Sam 23 września ma w Japonii także status święta państwowego. Kancelaria Rady Ministrów definiuje Dzień Równonocy Jesiennej jako dzień poświęcony czci przodków i pamięci o zmarłych. Oficjalne informacje o japońskich świętach publikuje Cabinet Office of Japan.
„祖先をうやまい、なくなった人々をしのぶ” — „czcić przodków i wspominać tych, którzy odeszli” — tak japońska Kancelaria Rady Ministrów określa znaczenie Dnia Równonocy Jesiennej w oficjalnym wykazie świąt państwowych.
W 2026 roku układ kalendarza będzie szczególny również z praktycznego punktu widzenia. 21 września przypada Keirō no Hi — Dzień Szacunku dla Osób Starszych, 22 września staje się dniem wolnym na podstawie przepisów dotyczących dnia znajdującego się pomiędzy dwoma świętami państwowymi, a 23 września obchodzony jest Dzień Równonocy Jesiennej.
Narodowe Obserwatorium Astronomiczne wskazuje więc, że po uwzględnieniu weekendu od 19 września powstaje pięciodniowy ciąg dni wolnych.
Dlaczego podczas Ohigan Japończycy odwiedzają groby
Praktyka odwiedzania grobów podczas Ohigan wynika z połączenia japońskich obyczajów związanych z przodkami z tradycją buddyjską. Rządowe „Highlighting Japan” wyjaśnia, że podczas jesiennego Ohigan wiele osób udaje się na groby, aby oddać cześć przodkom.
W tradycyjnym wyjaśnieniu szczególne znaczenie ma kierunek zachodu słońca. W dzień równonocy słońce wschodzi blisko kierunku wschodniego i zachodzi blisko zachodniego. W buddyjskim wyobrażeniu Czysta Kraina Buddy Amidy była kojarzona z zachodem, dlatego równonoc stała się w Japonii okresem szczególnie związanym z refleksją nad higan — „drugim brzegiem”.
Termin ten przeciwstawia się słowu shigan, oznaczającemu „ten brzeg”, czyli świat codziennych trosk i przywiązań. Higan oznacza natomiast „drugi brzeg”, wiązany w terminologii buddyjskiej z wyzwoleniem i osiągnięciem oświecenia.
Z czasem religijna idea „drugiego brzegu” została w Japonii silnie związana z pamięcią o zmarłych członkach rodziny i odwiedzaniem rodzinnych grobów.
Nie oznacza to przy tym, że Dzień Równonocy Jesiennej jest wyłącznie świętem religijnym. Od 1948 roku funkcjonuje jako jedno z japońskich świąt państwowych. Oficjalnie jego znaczenie określono właśnie poprzez pamięć o przodkach i zmarłych.
Co rodziny robią przy grobach
Charakterystycznym elementem Ohigan jest ohakamairi — odwiedzanie rodzinnego grobu. Oficjalne materiały rządu Japonii wskazują odwiedziny cmentarzy jako jeden z głównych zwyczajów tego okresu.
W praktyce rodzinne wizyty są związane z uporządkowaniem miejsca pochówku oraz oddaniem czci zmarłym. Na grobach mogą pojawiać się kwiaty i ofiary, a osoby odwiedzające zatrzymują się na modlitwę lub chwilę pamięci. Centralnym punktem pozostaje nie sama równonoc astronomiczna, lecz pamięć o przodkach.
Okres siedmiu dni oznacza jednocześnie, że odwiedziny grobów nie muszą odbywać się wyłącznie 23 września. Ohigan obejmuje cały tydzień skupiony wokół równonocy, co pozwala rodzinom wybrać jeden z dni tego okresu.
Dlaczego podczas Ohigan je się ohagi
Drugim rozpoznawalnym elementem jesiennego Ohigan są ohagi — słodkie porcje ryżu lub kleistego ryżu pokryte najczęściej pastą z czerwonej fasoli azuki. Japońskie Ministerstwo Rolnictwa, Leśnictwa i Rybołówstwa wskazuje, że potrawa była tradycyjnie przygotowywana jako ofiara dla przodków właśnie podczas wiosennego i jesiennego Ohigan. Zwyczaj nadal jest praktykowany, choć obecnie ohagi są również zwyczajnym rodzajem wagashi, czyli japońskich słodyczy.
Rządowe „Highlighting Japan” opisuje ohagi jako słodką potrawę z przygotowanego ryżu formowanego w porcje i pokrywanego słodką pastą z fasoli azuki. Nazwa jesiennej wersji jest tradycyjnie łączona z hagi — lespedezą, rośliną kwitnącą jesienią.
„秋のお彼岸には『お萩』をご先祖様にお供えしたり、食べたりします” — podczas jesiennego Ohigan ohagi składa się przodkom w ofierze i spożywa — podaje japońskie rządowe „Highlighting Japan”.
Ministerstwo Rolnictwa wskazuje również na znaczenie czerwonej fasoli azuki. Jej czerwony kolor był tradycyjnie postrzegany jako mający moc odpędzania nieszczęść, a ryż był kojarzony z obfitymi zbiorami. Z tego powodu słodycze przygotowywane z obu składników znalazły miejsce w obrzędach i szczególnych okazjach.
Znaczenie miała także cena składników. Cukier przez długi czas pozostawał w Japonii cennym produktem, dlatego przygotowanie słodkich ohagi miało charakter bardziej odświętny niż dzisiaj. Według materiałów japońskiego rządu właśnie ta wyjątkowość pomogła utrwalić ohagi jako ofiarę składaną podczas Ohigan.
Ohagi i botamochi — podobne słodycze, różne nazwy
Ohagi jest blisko związane z botamochi. W wielu opisach są to praktycznie te same lub bardzo podobne słodycze z ryżu i pasty azuki, lecz tradycyjne nazewnictwo może zależeć od pory roku i regionu.
Ministerstwo Rolnictwa opisuje jedną z tradycyjnych interpretacji w następujący sposób:
- jesienne ohagi wiąże się z kwitnącym jesienią hagi;
- wiosenne botamochi wiąże się z kwitnącą wiosną piwonią, po japońsku botan;
- istnieją również regionalne różnice w nazwach oraz sposobie przygotowania.
Ministerstwo zaznacza ponadto, że w części tradycji jesienne ohagi przygotowywano z pasty, w której pozostawały fragmenty świeżej skórki fasoli azuki, ponieważ jesień przypadała na okres po jej zbiorach. Nie jest to jednak jednolita zasada obowiązująca we wszystkich regionach Japonii.
„現在も彼岸の時期に食べる風習が引き継がれている” — zwyczaj jedzenia ohagi w okresie Ohigan jest praktykowany również obecnie — podaje japońskie Ministerstwo Rolnictwa w bazie regionalnej kultury kulinarnej.
Ohigan nie jest tym samym co Obon
Ohigan bywa zestawiany z Obon, ponieważ oba okresy są w Japonii związane z pamięcią o zmarłych i przodkach, ale są to odrębne tradycje. Ohigan występuje dwa razy w roku i jego terminy wyznaczają równonoce — wiosenna i jesienna.
Jesienią 2026 roku punktem centralnym będzie 23 września, gdy zgodnie z oficjalnym kalendarzem Japonii przypada Dzień Równonocy Jesiennej. Sam Ohigan rozpocznie się jednak trzy dni wcześniej i zakończy trzy dni później.
Dla osób obserwujących japońskie zwyczaje z zewnątrz najbardziej widoczne elementy będą bardzo konkretne: odwiedziny grobów, pamięć o zmarłych oraz przygotowywanie i składanie ohagi.
Za tymi praktykami stoi jednak starsze połączenie buddyjskiej koncepcji higan, równonocy oraz japońskiej tradycji czci dla przodków.
O tym i innych przydatnych informacjach możesz przeczytać na naszej stronie internetowej. Polecamy również lekturę: Japońskie lotiony do twarzy: dlaczego nie są tonikiem i jak używać ich w polskiej pielęgnacji
