Mizuhiki krok po kroku: japońskie węzły, które zamieniają zwykły prezent w eleganckie opakowanie

Mizuhiki krok po kroku to technika dekorowania prezentów i kopert cienkimi sznurkami wykonanymi tradycyjnie ze skręconego papieru washi. W Japonii sposób zawiązania sznurka nie jest przypadkowym elementem dekoracyjnym: konkretne węzły stosuje się przy różnych okazjach, od narodzin i sezonowych podarunków po śluby. Jak informuje redakcja Matsuki, pakowanie prezentu w japońskiej tradycji może być formą okazania szacunku i przekazania intencji wobec osoby obdarowanej.

Mizuhiki można dziś wykorzystać również poza formalną japońską etykietą: do ozdobienia pudełka, kartki, butelki czy niewielkiego prezentu. Trzeba jednak rozróżnić dekoracyjne wykorzystanie techniki od tradycyjnych zasad dotyczących oficjalnych podarunków. Japan Post przypomina, że rodzaj węzła ma znaczenie: chō-musubi, czyli wiązanie przypominające kokardę, przeznaczone jest do wydarzeń, które mogą się szczęśliwie powtarzać, natomiast musubi-kiri stosuje się przy okazjach, których nie chce się powtarzać.

Czym właściwie jest mizuhiki?

Mizuhiki to zarówno nazwa papierowych sznurków, jak i związanej z nimi tradycji dekoracyjnego wiązania. Oficjalny materiał Japan Up Close opisuje je jako tradycyjne japońskie sznurki używane do dekorowania prezentów, kopert oraz innych przedmiotów. Z czasem proste wiązania rozwinęły się w złożone konstrukcje przedstawiające m.in. żurawie, żółwie, sosny, bambusy i kwiaty śliwy.

Szczególnie ważnym ośrodkiem tej sztuki stała się Kanazawa. Około 1915 roku rzemieślnik Sokichi Tsuda zaczął rozwijać przestrzenne dekoracje z mizuhiki, wykorzystując je m.in. przy tradycyjnych prezentach zaręczynowych. Oficjalny przewodnik turystyczny Kanazawy wskazuje, że Tsuda rozszerzył wcześniej stosowane płaskie techniki na bardziej rozbudowane formy trójwymiarowe. Jego pracownia działa w Kanazawie do dziś, a kolejne pokolenia rodziny kontynuują tę tradycję.

„Wrapping is not a mere act of decoration” — podkreśla Japan House, opisując japońskie pakowanie jako praktykę łączącą funkcjonalność, estetykę i znaczenie kulturowe (Japan House, materiał „Wrapping”).

Dlatego w tradycyjnym mizuhiki liczy się nie tylko efekt wizualny. Znaczenie mogą mieć także okazja, konstrukcja węzła, liczba sznurków oraz ich kolor.

Mizuhiki krok po kroku — czego potrzeba na początek

Do najprostszej dekoracji nie potrzeba rozbudowanego zestawu narzędzi. Podczas warsztatów opisanych przez Visit Kanazawa uczestnik otrzymał kilka długich kolorowych sznurków mizuhiki i rozpoczął od ich przygotowania oraz wyrównania przed wykonaniem kolejnych pętli.

Na początku wystarczą:

• 3–5 sznurków mizuhiki jednakowej długości;
• zapakowane pudełko lub koperta;
• małe nożyczki;
• opcjonalnie cienki drucik albo dodatkowy kawałek mizuhiki do zabezpieczenia dekoracji.

Gotowe sznurki mizuhiki są stosunkowo sztywne, dlatego podczas formowania trzeba kontrolować ich ułożenie. W relacji z warsztatu Tsuda Mizuhiki Orikata pięć sznurków najpierw przeciągano między palcami i wygładzano, aby stały się łatwiejsze do kształtowania oraz nie zachodziły jeden na drugi.

Krok 1. Wyrównaj wszystkie sznurki

Ułóż wybrane sznurki równolegle. Jeżeli wykorzystujesz kilka kolorów, już na tym etapie ustal ich kolejność, ponieważ po wykonaniu kilku pętli poprawianie układu staje się trudniejsze.

Podczas warsztatów w Kanazawie uczestnicy przytrzymywali zestaw między kciukiem i palcem wskazującym oraz wygładzali poszczególne sznurki. Celem było uzyskanie zwartej, uporządkowanej wiązki bez krzyżowania elementów.

Krok 2. Zrób pierwszą pętlę

Dla osoby początkującej najłatwiejszym rozwiązaniem jest rozpoczęcie od pojedynczej dekoracyjnej pętli. Zegnij całą wiązkę, pilnując, aby sznurki zachowały kolejność.

Nie zaciskaj mizuhiki tak jak zwykłego sznurka. Papierowe elementy powinny zachować regularny łuk. Zbyt gwałtowne zagięcie może zaburzyć kształt całej dekoracji.

Opis warsztatu Tsuda pokazuje, że nawet przy pierwszej pętli poszczególne sznurki potrafią się przesuwać, dlatego instruktorzy wielokrotnie poprawiali ich kolejność palcami.

Krok 3. Dodaj kolejne pętle

Po wykonaniu pierwszej pętli można formować następne, prowadząc całą wiązkę wokół centralnej części dekoracji. W prezentowanym w Kanazawie wariancie kwiatowym kolejno powstawało pięć płatków. Każdy wymagał ponownego wyrównania sznurków oraz zmniejszenia odstępów między nimi.

Najpraktyczniejsza kolejność pracy to:

1. utworzyć pętlę;
2. wyrównać wszystkie sznurki;
3. dopiero wtedy przejść do następnego elementu.

Takie podejście pozwala ograniczyć skręcanie się wiązki.

„The whole process felt like solving a puzzle” — opisywał autor relacji z warsztatów Tsuda Mizuhiki Orikata w Kanazawie, zwracając uwagę na konieczność ciągłego kontrolowania ułożenia sznurków.

Krok 4. Zamknij środek dekoracji

Przy wielopłatkowej dekoracji w centrum pozostaje niewielki otwór. W technice opisanej przez Visit Kanazawa właśnie przez ten środek przeciągano uporządkowany zestaw sznurków, a następnie operację powtarzano, aby konstrukcja zachowała formę.

Na tym etapie najważniejsza jest precyzja. Poszczególne pasma powinny pozostawać równoległe, a pętle mieć możliwie zbliżony rozmiar.

Dopiero gotowy ornament można przymocować do pudełka, koperty albo papierowego pasa otaczającego prezent.

Chō-musubi czy musubi-kiri? Tego nie należy mylić

Jeżeli mizuhiki ma być zastosowane zgodnie z japońską etykietą, trzeba zwrócić uwagę na rodzaj wiązania. Japan Post wyraźnie rozdziela dwa podstawowe zastosowania.

• Chō-musubi / hana-musubi — wiązanie podobne do kokardy, które można rozwiązać i zawiązać ponownie. Używane jest przy wydarzeniach, których ponowne wystąpienie jest czymś pozytywnym, np. narodzinach dziecka, rozpoczęciu szkoły, przeprowadzce czy sezonowych prezentach o-chūgen i o-seibo.
• Musubi-kiri — węzeł trudny do rozwiązania, wybierany przy okazjach, które powinny wydarzyć się tylko raz, m.in. przy ślubach lub życzeniach powrotu do zdrowia.
• Awaji-musubi — blisko spokrewniona forma trwałego wiązania, spotykana w japońskiej etykiecie prezentowej, zależnie od okazji i lokalnego zwyczaju.

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie. Japan Post ostrzega na przykład, że chō-musubi nie powinno być używane przy ślubach, pogrzebach lub w sytuacjach, których symbolicznie nie chce się powtarzać.

Ile sznurków wykorzystuje się w mizuhiki?

W oficjalnej japońskiej etykiecie znaczenie może mieć również liczba pasm. Według Japan Post przy prezentach gratulacyjnych często stosuje się pięć lub siedem sznurków, przy czym pięć jest najbardziej rozpowszechnioną konfiguracją.

Nie oznacza to jednak, że każda współczesna dekoracja DIY musi mieć dokładnie taką konstrukcję. W zastosowaniu dekoracyjnym artyści tworzą również znacznie bardziej rozbudowane kompozycje. W Kanazawie mizuhiki wykorzystuje się obecnie m.in. do kwiatów, żurawi, elementów wyposażenia, biżuterii i innych przedmiotów artystycznych.

Kolory mizuhiki również przekazują informację

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych zestawień jest czerwony z białym. Japan Post wskazuje czerwono-białe mizuhiki m.in. jako standard przy wielu okazjach gratulacyjnych i sezonowych prezentach. Spotyka się również kombinacje złota i srebra, szczególnie w bardziej uroczystych zastosowaniach.

Przy formalnym podarunku lepiej więc nie dobierać kolorów wyłącznie do papieru pakowego. W japońskiej etykiecie rodzaj sznurka i wiązania może informować o charakterze okazji.

W przypadku zwykłego prezentu inspirowanego japońskim wzornictwem można potraktować mizuhiki przede wszystkim dekoracyjnie. Jeżeli jednak opakowanie ma naśladować tradycyjny prezent ślubny, narodzinowy czy kondolencyjny, warto trzymać się zasad konkretnej okazji.

Dlaczego mizuhiki tak dobrze działa na prostym opakowaniu?

Tradycja japońskiego pakowania opiera się często na zestawieniu prostego materiału i starannie wykonanego detalu. Japan House opisuje formalne pakowanie jako element etykiety, dzięki któremu można wyrazić wobec odbiorcy reigi, czyli uprzejmość i właściwe zachowanie.

Mizuhiki nie wymaga więc bogato zdobionego papieru. Neutralne pudełko, biały albo naturalny papier oraz kilka precyzyjnie ułożonych sznurków wystarczą, aby ornament stał się głównym elementem opakowania.

Japan Up Close zwraca dodatkowo uwagę na symboliczne znaczenie samych węzłów: mają one przedstawiać więź łączącą osobę wręczającą prezent z jego odbiorcą.

„The complex knots of Mizuhiki represent the bond between the giver and recipient” — opisuje Japan Up Close w materiale poświęconym tradycji mizuhiki w Japonii.

Dla osoby początkującej najlepszym rozwiązaniem jest więc nie najbardziej skomplikowany ornament, lecz proste mizuhiki wykonane z kilku dobrze wyrównanych sznurków. Najpierw warto opanować prowadzenie kilku pasm jednocześnie i regularne formowanie pętli. Dopiero później można przejść do kwiatów, awaji-musubi, motywów żurawia czy bardziej rozbudowanych dekoracji przestrzennych.

O tym i innych przydatnych informacjach możesz przeczytać na naszej stronie internetowej. Polecamy również lekturę: Japońskie lotiony do twarzy: dlaczego nie są tonikiem i jak używać ich w polskiej pielęgnacji