Japońska kultura w Wielkiej Brytanii: ogrody zen i herbaciarnie w Kent

Japońska kultura w Wielkiej Brytanii pozostawiła w hrabstwie Kent trwały ślad w architekturze ogrodowej, muzealnych kolekcjach i wydarzeniach poświęconych ceremonii herbaty. Najważniejsze miejsca to edwardiański ogród skalny w Mount Ephraim, zbiory japońskiej laki i uzbrojenia w Chiddingstone Castle oraz licząca ponad 3000 obiektów galeria sztuki japońskiej w Maidstone Museum — informuje redakcja Matsuki, powołując się na yourashford.

Kent nie oferuje jednego dużego, historycznego ogrodu zen odpowiadającego klasycznym założeniom świątynnym z Kioto. Japońskie wpływy są tu rozproszone: obejmują ogród skalny z mostem i kamiennymi latarniami, klony japońskie, kolekcje przedmiotów związanych z drogą herbaty oraz publiczne pokazy chadō. Dzięki temu można prześledzić, jak brytyjscy właściciele ziemscy, kolekcjonerzy i muzealnicy interpretowali kulturę Japonii od końca XIX wieku do współczesności.

Mount Ephraim: japoński ogród skalny w sercu Kent

Najbardziej czytelnym przykładem japońskiej estetyki ogrodowej w hrabstwie jest Mount Ephraim Gardens koło Faversham. Dziesięcioakrowe ogrody otaczające edwardiańską rezydencję obejmują tarasy różane, jezioro, ogród wodny, arboretum oraz ogród skalny zaprojektowany w stylu japońskim. Jego kompozycję tworzy system niewielkich zbiorników, kamienny most, latarnie i roślinność prowadzona wokół naturalnego obniżenia terenu.

Ogród powstał z inicjatywy Williego i Jeanie Dawesów. Dokumentacja posiadłości nie wskazuje konkretnego projektanta ani jednej podróży, która bezpośrednio zainspirowała właścicieli.

Oficjalna historia Mount Ephraim wyjaśnia jednak, że ogrody w stylu japońskim były wówczas modne w Wielkiej Brytanii, a most stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów całego założenia.

Nie jest to kamienny ogród medytacyjny typu karesansui, lecz brytyjska interpretacja japońskiego krajobrazu wodnego.

W przeciwieństwie do suchych ogrodów przy świątyniach zen w Japonii kompozycja Mount Ephraim opiera się na wodzie, zieleni, zmianach wysokości i widokach otwierających się podczas spaceru. Japońskie elementy nie funkcjonują jako oddzielna scenografia. Zostały włączone w większy ogród edwardiański i połączone z angielskimi trawnikami, różami, topiarami oraz naturalną doliną.

Oficjalny opis historii posiadłości nazywa japoński most „jednym z najbardziej charakterystycznych elementów ogrodów” — podaje zarząd Mount Ephraim w materiale poświęconym rozwojowi założenia.

Najważniejsze elementy japońskiej części Mount Ephraim to:

• kamienny most inspirowany architekturą ogrodową Japonii;
• kamienne latarnie ustawione przy wodzie;
• system stawów i niewielkich kaskad;
• ścieżka prowadzona w dół naturalnej doliny;
• kompozycja, którą ogląda się z kolejnych punktów, a nie z jednego centralnego miejsca.

W sezonie 2026 przed przyjazdem należy sprawdzić aktualne dni otwarcia i ceny na oficjalnej stronie dla zwiedzających. Obiekt publikuje osobny cennik na 2026 rok, a dostęp do ogrodów może być ograniczany podczas wydarzeń organizowanych przez zewnętrznych operatorów. Japoński most, jezioro i ogród wodny znajdują się w dolnej części terenu; prowadzi do nich trawiasta i miejscami pochyła trasa.

Chiddingstone Castle: japońska kolekcja Denysa Eyre Bowera

Drugim kluczowym adresem jest Chiddingstone Castle w zachodnim Kent. To zabytkowa rezydencja i muzeum przechowujące kolekcje japońskie, buddyjskie, staroegipskie oraz zbiory związane z dynastią Stuartów i jakobitami. Japońska część została zgromadzona przez Denysa Eyre Bowera, właściciela zamku w latach 1955–1977.

Bower kolekcjonował między innymi laki, miecze, zbroje samurajskie, przedmioty związane z kaligrafią, ceremonią herbaty, grami, kadzidłami i piknikami.

Jego zbiór japońskiej laki jest określany przez muzeum jako „jeden z najlepszych w Europie Zachodniej”. Kolekcjoner pozostawił zamek oraz zgromadzone przedmioty narodowi, aby zachować je razem i udostępniać publiczności.

W kolekcji znajdują się zarówno przedmioty o funkcji ceremonialnej, jak i użytkowej. Przykładem jest żelazny czajnik zdobiony motywem kwiatów wiśni i ptaków. Tego rodzaju naczynia ustawiano nad paleniskiem lub przenośnym piecykiem, aby podgrzewać wodę. Mniejsze czajniki mogły służyć podczas mniej formalnych spotkań oraz podróży.

Z drogą herbaty bezpośrednio wiąże się również natsume — niewielki pojemnik używany do przechowywania sproszkowanej herbaty matcha. Materiał muzeum przypomina, że styl ceremonii rozwijany przez Sen no Rikyū oraz związane z nim naczynia w estetyce wabi zdobyły w XVI-wiecznej Japonii poparcie możnych, w tym Ody Nobunagi i Toyotomiego Hideyoshiego.

W Chiddingstone herbata nie jest przedstawiana wyłącznie jako napój. Muzeum pokazuje ją jako część systemu gestów, rzemiosła, sztuki i relacji między gospodarzem a gośćmi.

Zwiedzający mogą zobaczyć także lakowane szkatuły, zbroje, miecze, wachlarze, naczynia sakazuki oraz obiekty związane z buddyzmem. Kolekcja obejmuje około 70 czarek sakazuki zdobionych techniką maki-e, polegającą na nanoszeniu sproszkowanego złota lub srebra na wilgotną lakę.

Ceremonia herbaty w Kent: udokumentowane wydarzenia

Chiddingstone Castle wielokrotnie organizował publiczne wydarzenia prezentujące japońskie tradycje. Program festiwalu w 2010 roku obejmował pokazy chadō, grę na bębnach taiko, bonsai, kaligrafię, iaidō oraz tameshigiri. Dwa lata później podczas specjalnego dnia kultury japońskiej zwiedzający ponownie mogli uczestniczyć w prezentacji ceremonii herbaty. Oba wydarzenia zostały ujęte w oficjalnym kalendarzu Ambasady Japonii w Wielkiej Brytanii.

W 2021 roku zamek zorganizował kolejny Japan Festival. W programie znalazły się tradycyjna muzyka, taniec, sztuki walki, kaligrafia, ceremonia herbaty, wykłady i prezentacje. Ambasada Japonii opisywała wydarzenie jako możliwość poznania japońskiej sztuki i tradycji oraz zobaczenia rzadkich eksponatów przechowywanych w zamku.

„Dzień będzie wypełniony pokazami tradycyjnej muzyki, tańca, sztuk walki, kaligrafii i ceremonii herbaty” — informowała Ambasada Japonii w Londynie przed festiwalem w Chiddingstone Castle w sierpniu 2021 roku.

Wydarzenia te potwierdzają obecność chadō w lokalnym programie kulturalnym, ale nie oznaczają, że w Kent działa stała, tradycyjna japońska herbaciarnia dostępna codziennie. Chiddingstone Castle posiada zwykłą salę herbacianą obsługującą zwiedzających, natomiast ceremonie japońskie odbywały się jako część festiwali, pokazów i specjalnych spotkań. Aktualny kalendarz należy sprawdzać bezpośrednio w zakładce wydarzeń muzeum.

Ogród pamięci po trzęsieniu ziemi w Japonii

Relacje Kent z Japonią mają również wymiar upamiętnienia. W marcu 2012 roku, w pierwszą rocznicę trzęsienia ziemi i tsunami w regionie Tōhoku, w ogrodach Chiddingstone Castle poświęcono sad wiśniowy. Inicjatywa została wpisana do oficjalnego kalendarza Ambasady Japonii w Wielkiej Brytanii. Goście z Japonii mogli tego dnia zwiedzać zamek bezpłatnie i uczestniczyć w uroczystości.

Wiśnie mają w kulturze japońskiej silne znaczenie symboliczne, ale sad w Chiddingstone powstał w konkretnym kontekście: jako miejsce pamięci o ofiarach katastrofy z 11 marca 2011 roku. Nie jest więc wyłącznie dekoracyjnym nawiązaniem do hanami. Łączy krajobraz Kent z wydarzeniem, które miało trwałe konsekwencje dla Japonii i jej mieszkańców.

Maidstone Museum: ponad 3000 japońskich obiektów

Osoby zainteresowane sztuką Japonii powinny uwzględnić także Maidstone Museum. Jego Japanese Gallery przechowuje ponad 3000 obiektów, pochodzących przede wszystkim z dwóch darów związanych z mieszkańcami regionu, przekazanych na początku XX wieku. Lokalna organizacja turystyczna określa ten zbiór jako jedną z najważniejszych kolekcji sztuki japońskiej w Wielkiej Brytanii.

Kolekcja pozwala zobaczyć, że zainteresowanie Japonią w Kent nie ograniczało się do projektowania ogrodów. Obejmowało również broń, rzemiosło artystyczne, stroje, przedmioty codziennego użytku i dzieła sprowadzane przez brytyjskich kolekcjonerów. W muzeum organizowane są wystawy czasowe, warsztaty i wykłady, dlatego zakres dostępnej ekspozycji może zmieniać się w ciągu roku.

Riverhill i japońskie rośliny w krajobrazie Kent

Riverhill Himalayan Gardens koło Sevenoaks nie jest ogrodem japońskim, ale pokazuje szerszy kontekst brytyjskiego zainteresowania roślinami sprowadzanymi z Azji. Rodzina Rogersów rozwija ten ogród od 1840 roku, a jego historyczne nasadzenia obejmują rododendrony, kamelie, magnolie i klony japońskie. Teren liczy ponad 12 akrów i łączy formalne części ogrodu z leśnymi ścieżkami, rzeźbami oraz punktami widokowymi na Weald of Kent.

Główna ogrodniczka Misako Kasahara opisywała Riverhill jako ogród utworzony pierwotnie z myślą o nowych roślinach przywożonych do Wielkiej Brytanii z Azji w epoce wiktoriańskiej.

To rozróżnienie jest istotne: obecność klonów japońskich czy azalii nie zmienia automatycznie angielskiego ogrodu krajobrazowego w ogród zen. Pokazuje jednak, jak azjatycka flora została włączona do brytyjskiej tradycji ogrodniczej.

Jak zaplanować trasę po japońskich miejscach w Kent

Najbardziej praktyczna trasa obejmuje trzy różne typy obiektów:

1. Mount Ephraim Gardens — dla osób zainteresowanych architekturą krajobrazu, japońskim mostem, kamiennymi latarniami i ogrodem wodnym.
2. Chiddingstone Castle — dla zwiedzających szukających sztuki japońskiej, zbroi samurajskich, laki oraz przedmiotów związanych z ceremonią herbaty.
3. Maidstone Museum — dla osób chcących zobaczyć obszerną kolekcję muzealną obejmującą ponad 3000 eksponatów.

Przed podróżą trzeba sprawdzić aktualne godziny otwarcia. Część ogrodów i rezydencji działa sezonowo, jest zamykana podczas prywatnych wydarzeń albo wymaga osobnego biletu na festiwale i pokazy. W Chiddingstone Castle nie należy zakładać, że ceremonia herbaty odbywa się każdego dnia; potwierdzone pokazy były elementem konkretnych wydarzeń kulturalnych.

Japońskie dziedzictwo Kent nie tworzy jednego zamkniętego kompleksu. Składają się na nie edwardiański ogród skalny, muzealne kolekcje, drzewa pamięci i okresowe prezentacje chadō. To właśnie połączenie ogrodnictwa, rzemiosła i historii kolekcjonerstwa najlepiej pokazuje, jak Japonia w Wielkiej Brytanii została przetłumaczona na lokalny krajobraz hrabstwa.

O tym i innych przydatnych informacjach możesz przeczytać na naszej stronie internetowej. Polecamy również lekturę: Góra Fudżi jako „japońska Mona Lisa”. Dlaczego jeden widok stał się symbolem całego kraju