Dlaczego japońscy seniorzy pracują po 65. roku życia? Inne spojrzenie na emeryturę w Japonii

Japońscy seniorzy pracują po 65. roku życia znacznie częściej, niż można byłoby oczekiwać po kraju, w którym podstawową emeryturę co do zasady można pobierać właśnie od 65 lat. Jak informuje redakcja Matsuki, najnowsze pełne dane japońskiego urzędu statystycznego pokazują, że liczba pracujących mieszkańców w wieku co najmniej 65 lat wzrosła w 2025 roku do rekordowych 9,3 mln. Stanowili oni 13,7 proc. wszystkich pracujących w kraju.

Nie oznacza to jednak, że miliony Japończyków są zmuszane do pracy wyłącznie przez niskie świadczenia albo że w Japonii „nie istnieje emerytura”. Obraz jest bardziej złożony. Pieniądze pozostają najczęściej wskazywanym powodem pracy, lecz oficjalne badania pokazują również znaczenie zdrowia, utrzymywania sprawności, możliwości wykorzystania doświadczenia oraz elastycznych form zatrudnienia. Jednocześnie państwo od lat przebudowuje rynek pracy tak, aby pracownik mógł pozostać zawodowo aktywny dłużej niż do tradycyjnej granicy 60 czy 65 lat.

Rekordowa liczba seniorów pracuje w Japonii — skala zjawiska jest większa niż dekadę temu

Japonia należy do najstarszych demograficznie społeczeństw świata. Według oficjalnych danych za 2025 rok mieszkańcy w wieku 65 lat i więcej stanowili 29,4 proc. ludności, a ich liczba wynosiła około 36,19 mln. Jednocześnie 9,3 mln osób z tej grupy pozostawało aktywnych zawodowo — był to 21. kolejny rok wzrostu liczby pracujących seniorów.

Nie chodzi przy tym wyłącznie o osoby tuż po osiągnięciu 65 lat. Już dane za 2024 rok pokazywały, że współczynnik zatrudnienia osób w wieku 65–69 lat wynosił 53,6 proc. W grupie 70–74 lata pracowała około jedna trzecia mieszkańców — 34 proc.

Różnice między kobietami i mężczyznami pozostają duże. W 2024 roku pracę wykonywało 62,8 proc. mężczyzn i 44,7 proc. kobiet w wieku 65–69 lat. W grupie 70–74 lata było to odpowiednio 43,8 i 27,3 proc.

Grupa	Najnowsze potwierdzone dane
Ludność Japonii w wieku 65+ w 2025 r.	ok. 36,19 mln
Udział osób 65+ w ludności	29,4%
Pracujący w wieku 65+ w 2025 r.	9,3 mln
Udział 65+ wśród wszystkich pracujących	13,7%
Wskaźnik zatrudnienia 65–69 lat w 2024 r.	53,6%
Mężczyźni pracujący w wieku 65–69 lat	62,8%
Kobiety pracujące w wieku 65–69 lat	44,7%
Mężczyźni pracujący w wieku 70–74 lata	43,8%
Kobiety pracujące w wieku 70–74 lata	27,3%

Źródła: Statistics Bureau of Japan oraz Cabinet Office.

W praktyce przejście na emeryturę w Japonii coraz rzadziej oznacza jedną konkretną datę, po której aktywność zawodowa całkowicie się kończy.

Emerytura w Japonii zaczyna się od 65 lat, ale nie oznacza obowiązku zakończenia pracy

Podstawowa emerytura w Japonii — Old-age Basic Pension — jest co do zasady dostępna od 65. roku życia po zgromadzeniu co najmniej 10 lat okresów uprawniających do świadczenia.

W roku fiskalnym 2026 pełna roczna podstawowa emerytura dla osoby z pełnymi 40 latami składkowymi wynosi 847 300 jenów. Rzeczywista kwota zależy jednak od historii składek i okresów zwolnienia z ich opłacania.

Osoby objęte pracowniczym ubezpieczeniem emerytalnym mogą dodatkowo otrzymywać Old-age Employees’ Pension. Także to świadczenie jest zasadniczo wypłacane od 65 lat.

System dopuszcza jednak znacznie więcej elastyczności. Podstawową emeryturę można rozpocząć wcześniej, między 60. a 65. rokiem życia, godząc się na trwałe obniżenie świadczenia. Można też odroczyć rozpoczęcie wypłat — zasadniczo aż do 75. roku życia — uzyskując wyższe późniejsze świadczenie.

„You can receive Old-age Basic Pension at age 65” — Japan Pension Service w oficjalnym objaśnieniu zasad podstawowej emerytury.

Kluczowe jest więc rozróżnienie dwóch rzeczy: prawa do otrzymywania emerytury i decyzji o dalszej pracy. Osiągnięcie 65 lat nie tworzy automatycznie bariery uniemożliwiającej dalsze zatrudnienie.

65 lat nie jest jedyną granicą w japońskim systemie

Przez dziesięciolecia istotnym punktem w karierze wielu pracowników był wiek 60 lat, ponieważ właśnie wtedy w licznych przedsiębiorstwach obowiązywał zakładowy wiek emerytalny. Z czasem państwo zaczęło jednak wymagać od firm tworzenia możliwości dalszej pracy.

Obecnie pracodawcy są zobowiązani do zapewnienia zatrudnienia do 65 lat poprzez jedno z rozwiązań: podniesienie wieku obowiązkowego odejścia, zniesienie tej granicy albo system kontynuacji zatrudnienia.

Dla pracy do 70. roku życia obowiązuje natomiast szerzej zakrojony obowiązek podejmowania starań w celu zapewnienia możliwości dalszej aktywności zawodowej.

To właśnie tutaj leży jedna z głównych różnic między stereotypowym obrazem „emeryta” a tym, jak obecnie funkcjonuje japoński rynek pracy.

Firmy coraz częściej zatrzymują pracowników po osiągnięciu tradycyjnego wieku emerytalnego

Dane Ministerstwa Zdrowia, Pracy i Opieki Społecznej pokazują, że na 1 czerwca 2025 roku aż 99,9 proc. objętych badaniem przedsiębiorstw zatrudniających co najmniej 21 osób wdrożyło rozwiązania zapewniające możliwość zatrudnienia do 65. roku życia. Analiza obejmowała ponad 237 tys. przedsiębiorstw.

Najpopularniejszym rozwiązaniem pozostaje ponowne lub kontynuowane zatrudnienie po osiągnięciu firmowego wieku emerytalnego:

• 65,1 proc. firm stosowało system kontynuacji zatrudnienia;
• 31,0 proc. podniosło ustawiony w przedsiębiorstwie wiek odejścia;
• 3,9 proc. całkowicie zniosło obowiązkowy wiek emerytalny.

Możliwość pracy aż do 70 lat nie jest jeszcze tak powszechna, ale szybko się rozszerza. W 2021 roku rozwiązania zapewniające możliwość dalszej aktywności do 70 lat stosowało 25,6 proc. badanych przedsiębiorstw. W 2024 roku było to 31,9 proc., a w 2025 roku — już 34,8 proc.

Rok	Firmy z rozwiązaniami umożliwiającymi pracę do 70 lat
2021	25,6%
2022	27,9%
2023	29,7%
2024	31,9%
2025	34,8%

Ministerstwo wyznaczyło kolejny cel: do 2029 roku wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 65–69 lat ma osiągnąć co najmniej 57 proc., wobec 53,6 proc. zanotowanych w 2024 roku. Jednocześnie co najmniej 40 proc. przedsiębiorstw ma wdrożyć rozwiązania pozwalające na aktywność zawodową do 70 lat.

„働く意欲のある高年齢者が年齢にかかわりなく働き続けることのできる『生涯現役社会』” — japońskie ministerstwo opisuje cel jako społeczeństwo, w którym starsze osoby chcące pracować mogą to robić niezależnie od wieku.

Dlaczego japońscy seniorzy pracują? Najczęściej chodzi o pieniądze, ale nie tylko

Najbardziej wiarygodnej odpowiedzi nie daje stereotyp o „japońskiej pracowitości”, lecz oficjalne badanie Cabinet Office. Wśród osób wykonujących płatną pracę najczęściej wskazywanym powodem pozostawał dochód — odpowiedź tę wybierała ponad połowa badanych.

W grupie osób po 65. roku życia znaczenie finansów nadal było największe, lecz wyraźnie częściej niż u młodszych respondentów pojawiał się inny argument: praca jest korzystna dla kondycji i pomaga przeciwdziałać starzeniu. Tak odpowiedziało niespełna 30 proc. badanych seniorów. Kolejnym powodem było wykorzystywanie własnej wiedzy i umiejętności.

Najważniejsze motywacje można więc podzielić na kilka grup:

1. Dochód. Pensja pozwala zwiększyć budżet gospodarstwa domowego i ograniczyć zależność wyłącznie od świadczenia emerytalnego.
2. Zdrowie i codzienna aktywność. Praca zapewnia regularny rytm dnia, ruch i konieczność wychodzenia z domu.
3. Wykorzystanie doświadczenia. Wieloletnia wiedza zawodowa nadal może mieć wartość dla firmy.
4. Kontakty społeczne. Miejsce pracy pozostaje jednym z ważnych środowisk regularnych relacji międzyludzkich.
5. Elastyczne godziny. Wielu seniorów wybiera pracę niepełnoetatową właśnie dlatego, że można dostosować ją do własnego trybu życia.
6. Chęć pozostania aktywnym. Dla części osób 65. urodziny nie są psychologiczną granicą oddzielającą życie zawodowe od „emerytalnego”.

Starsze oficjalne dane Statistics Bureau pokazują przy tym ciekawy szczegół. Wśród seniorów zatrudnionych w formach nieregularnych najczęściej podawanym powodem wyboru takiej formy pracy była możliwość pracy w dogodnym czasie — wskazywało ją 30,7 proc. mężczyzn i 38 proc. kobiet.

To pozwala inaczej spojrzeć na pracę po 65. roku życia. Nie każdy 70-letni pracownik wykonuje pełny etat pięć dni w tygodniu. Duża część rynku opiera się na krótszym czasie pracy, umowach okresowych, zatrudnieniu ponownym i elastycznych grafikach.

Trzy czwarte starszych pracowników najemnych pracuje poza standardowym etatem

Jedną z najistotniejszych liczb jest udział nieregularnego zatrudnienia. W 2025 roku wśród pracowników w wieku co najmniej 65 lat, z wyłączeniem członków zarządów, aż 76,9 proc. stanowili pracownicy nieregularni.

To zmienia interpretację statystyk. Wysoki poziom aktywności zawodowej seniorów nie oznacza po prostu przedłużenia tej samej kariery o kolejnych dziesięć lat.

W praktyce może oznaczać:

• ponowne zatrudnienie przez dotychczasową firmę na nowych warunkach;
• przejście z pełnego etatu na krótszy czas pracy;
• pracę zmianową kilka dni w tygodniu;
• zatrudnienie w handlu i usługach;
• prace techniczne i pomocnicze;
• wykorzystanie specjalistycznych kwalifikacji;
• prowadzenie własnej działalności;
• pracę poprzez lokalne systemy pośrednictwa dla seniorów.

To bardziej model stopniowego wychodzenia z rynku pracy niż nagłego odcięcia kariery w dniu 65. urodzin.

Podobne przesunięcie widać w szerszym obrazie japońskiej starości. Późniejszy etap życia może obejmować jednocześnie zatrudnienie, dbanie o zdrowie, porządkowanie finansów i przygotowanie spraw rodzinnych. Ten ostatni aspekt dobrze pokazuje japońska praktyka shūkatsu — porządkowania dokumentów, majątku i cyfrowych kont przed późną starością.

Gdzie pracują japońscy seniorzy? Handel nadal duży, ale szybko rośnie opieka i ochrona zdrowia

Struktura zatrudnienia seniorów zmienia się razem z japońską gospodarką. Według rządowej Białej Księgi dotyczącej starzejącego się społeczeństwa w 2024 roku najwięcej osób 65+ pracowało w handlu hurtowym i detalicznym — około 1,33 mln.

Kolejne miejsca zajmowały:

Sektor	Liczba pracujących w wieku 65+ w 2024 r.
Handel hurtowy i detaliczny	ok. 1,33 mln
Ochrona zdrowia i opieka społeczna	ok. 1,15 mln
Pozostałe usługi	ok. 1,04 mln
Rolnictwo i leśnictwo	ok. 0,93 mln

Szczególnie wyraźny jest wzrost sektora medycznego i opiekuńczego. Liczba seniorów pracujących w ochronie zdrowia i opiece społecznej była w 2024 roku około 2,3 razy wyższa niż dziesięć lat wcześniej.

Przy kurczącej się populacji w wieku produkcyjnym starsi pracownicy stają się więc nie tylko dodatkiem do rynku pracy, lecz coraz istotniejszą częścią jego podstawowej struktury.

Demografia powoduje, że Japonia potrzebuje starszych pracowników

Drugiego powodu nie znajdziemy w indywidualnych decyzjach seniorów, lecz w demografii całego państwa. W 2024 roku liczba mieszkańców Japonii wynosiła około 123,8 mln i spadła o około 550 tys. w ciągu roku. Populacja kurczyła się czternasty rok z rzędu.

Osoby w wieku 15–64 lata stanowiły 59,6 proc. ludności, natomiast grupa 65+ już 29,3 proc.

Dla gospodarki oznacza to prosty problem: jeżeli roczniki wchodzące na rynek pracy są mniej liczne niż pokolenia go opuszczające, liczba dostępnych pracowników spada.

Dlatego polityka zatrudnienia seniorów obejmuje zarówno zachęcanie firm do przedłużania zatrudnienia, jak i publiczne pośrednictwo pracy oraz system Silver Human Resources Centers, które mają zapewniać starszym osobom różne możliwości wykonywania pracy w społeczności lokalnej.

Japoński model nie wynika więc z jednego kulturowego hasła. Łączą się w nim indywidualne decyzje, potrzeby finansowe seniorów oraz bardzo konkretna potrzeba gospodarki: utrzymanie wystarczającej liczby ludzi na rynku pracy.

Czy Japończycy naprawdę chcą pracować aż do 70 lub 80 lat?

Oficjalne badanie osób w wieku co najmniej 60 lat pokazuje, że granica oczekiwanej aktywności zawodowej przesuwa się w górę. Największa pojedyncza grupa respondentów wskazywała wprawdzie, że chciałaby pracować mniej więcej do 65 lat, jednak ponad 20 proc. odpowiadało: „tak długo, jak będę w stanie”.

Jeżeli połączyć odpowiedzi „do około 75 lat”, „do około 80 lat” oraz „tak długo, jak będę w stanie”, udział przekracza 40 proc. Co istotne, w porównaniu z wcześniejszym badaniem udział takich odpowiedzi zwiększył się.

Nie oznacza to, że 40 proc. wszystkich Japończyków faktycznie będzie pracować do osiemdziesiątki. Pytanie mierzy aspiracje i deklaracje, a nie przyszłe zachowania. Pokazuje jednak zmianę sposobu myślenia: 65 lat coraz słabiej funkcjonuje jako nieprzekraczalna granica życia zawodowego.

W tym kontekście przydatne jest również spojrzenie na codzienną aktywność starszych Japończyków. Osobny materiał opisujący japoński marsz interwałowy 3–3 i badania nad aktywnością osób w starszym wieku pokazuje, jak mocno temat sprawności fizycznej przenika dyskusję o długim, aktywnym życiu.

Praca po 65 latach ma również mniej wygodną stronę

Wysoki wskaźnik zatrudnienia seniorów nie powinien być przedstawiany wyłącznie jako historia o aktywności i satysfakcji. Oficjalne dane wskazują jednocześnie na problemy, których nie można pominąć.

Pierwszy to dochody. Skoro ponad połowa badanych wskazuje pieniądze jako główny powód wykonywania pracy, oznacza to, że dla znacznej części osób motywacja ekonomiczna ma pierwszeństwo przed samą potrzebą aktywności.

Drugi problem dotyczy warunków zatrudnienia. Prawie 77 proc. pracowników najemnych 65+ pracuje w formach innych niż regularne zatrudnienie. Elastyczność może być zaletą, ale może też oznaczać niższe wynagrodzenie i słabszą stabilność zatrudnienia.

Trzeci obszar to bezpieczeństwo. Japońskie Ministerstwo Zdrowia, Pracy i Opieki Społecznej zwraca uwagę, że udział pracowników w wieku co najmniej 60 lat wśród osób poszkodowanych w wypadkach przy pracy wymagających minimum czterech dni nieobecności wzrasta. Od kwietnia 2026 roku obowiązują nowe wytyczne dotyczące zapobiegania wypadkom starszych pracowników.

Pracodawca zatrudniający 70-latka nie może więc po prostu stosować identycznych warunków jak wobec pracownika o kilkadziesiąt lat młodszego.

Potrzebne mogą być między innymi:

• ograniczenie ciężkich prac fizycznych;
• ergonomiczne stanowiska;
• zmniejszenie ryzyka poślizgnięć i upadków;
• odpowiednie oświetlenie;
• bardziej elastyczne harmonogramy;
• przerwy dostosowane do obciążenia;
• okresowa ocena możliwości wykonywania konkretnych zadań.

„Praca do późnej starości” nie jest więc jednym japońskim zwyczajem

Popularne wyjaśnienie często sprowadza temat do kultury: Japończycy mają rzekomo pracować bardzo długo, ponieważ obowiązek i praca stanowią centrum ich życia. Taka interpretacja jest zbyt prosta.

Kultura pracy ma znaczenie, podobnie jak szacunek dla doświadczenia czy obecność takich pojęć jak gaman, odnoszącego się do wytrwałości. Szerzej ten element japońskiej mentalności opisuje materiał o gaman — japońskiej koncepcji cierpliwości i wytrwałości.

Nie można jednak na tej podstawie wyjaśniać milionów indywidualnych decyzji zawodowych.

Dane wskazują co najmniej cztery nakładające się mechanizmy:

Mechanizm	Co pokazują dane
Finanse	Dochód jest najczęściej podawanym powodem pracy
Zdrowie i aktywność	U seniorów częściej pojawia się motyw utrzymania sprawności
System zatrudnienia	Firmy mają zapewniać możliwość pracy co najmniej do 65 lat
Demografia	Kurczy się liczba mieszkańców w wieku produkcyjnym
Elastyczność	Ogromna część seniorów pracuje poza regularnym pełnym etatem
Zmiana oczekiwań	Coraz więcej osób deklaruje chęć pracy po 70. roku życia

Dlatego japońscy emeryci pracujący po 65 roku życia nie tworzą jednej grupy. Wśród nich są ludzie, którzy potrzebują dodatkowych pieniędzy, specjaliści chcący wykorzystać wiedzę, właściciele małych firm, rolnicy, pracownicy handlu, osoby zatrudnione kilka dni w tygodniu oraz ludzie traktujący pracę jako sposób zachowania codziennego rytmu.

Podobnie nie istnieje jeden japoński sposób na starość. Materiał o japońskiej długowieczności i czynnikach związanych z życiem do późnego wieku pokazuje drugi wymiar tego samego zjawiska: dłuższe życie zmienia nie tylko ochronę zdrowia, ale również sposób planowania kilku dekad po sześćdziesiątce.

Co właściwie oznacza emerytura w Japonii po 65. roku życia?

Najtrafniej byłoby mówić nie o jednej granicy emerytalnej, lecz o kilku następujących po sobie etapach.

Od około 60 do 65 lat

Dla części pracowników jest to moment zakończenia dotychczasowego kontraktu, zmiany stanowiska albo ponownego zatrudnienia w tej samej firmie. System prawny ma zagwarantować możliwość kontynuowania zatrudnienia do 65 lat.

Od 65 do 70 lat

Można już pobierać podstawową emeryturę, ale ponad połowa osób w pierwszej połowie tej grupy wiekowej nadal pracuje. Zatrudnienie coraz częściej przyjmuje bardziej elastyczną formę.

Po 70. roku życia

Udział pracujących spada, ale nie gwałtownie do zera. W wieku 70–74 lata aktywna zawodowo pozostaje mniej więcej jedna trzecia mieszkańców. Państwo zachęca przedsiębiorstwa do tworzenia możliwości pracy właśnie do 70 lat.

75 lat i więcej

Praca staje się wyraźnie rzadsza, lecz nadal występuje. Dane za 2024 rok wskazywały wskaźnik zatrudnienia około 12 proc. w grupie 75+.

Właśnie dlatego określenie wiek emerytalny w Japonii może prowadzić do nieporozumień, jeśli traktuje się je jako jeden moment kończący karierę.

Pytania i odpowiedzi

W jakim wieku Japończycy przechodzą na emeryturę?

Podstawową emeryturę można co do zasady pobierać od 65. roku życia. Nie oznacza to jednak obowiązku zakończenia zatrudnienia. Świadczenie można również rozpocząć wcześniej lub odroczyć jego pobieranie.

Ilu Japończyków po 65. roku życia nadal pracuje?

W 2025 roku pracowało około 9,3 mln osób w wieku 65+, najwięcej w historii dostępnej serii statystycznej. Stanowili 13,7 proc. wszystkich pracujących.

Czy większość Japończyków w wieku 65–69 lat pracuje?

Tak. Najnowszy przywołany przez japońskie ministerstwo wskaźnik za 2024 rok wynosi 53,6 proc. dla całej grupy 65–69 lat.

Dlaczego seniorzy w Japonii nie rezygnują z pracy?

Najczęściej wskazywanym powodem jest dochód. U osób 65+ stosunkowo częściej niż w całej populacji pojawia się też argument, że praca pomaga utrzymywać kondycję i przeciwdziałać pogorszeniu sprawności. Znaczenie mają również możliwość wykorzystywania kwalifikacji i elastyczne godziny.

Czy japońskie firmy muszą zatrudniać ludzi do 70. roku życia?

Nie w taki sam sposób jak do 65 lat. Zapewnienie zatrudnienia do 65 roku życia jest objęte obowiązkiem prawnym, natomiast rozwiązania umożliwiające aktywność zawodową do 70 lat są objęte obowiązkiem podejmowania starań. W 2025 roku wdrożyło je 34,8 proc. badanych firm.

Czy seniorzy w Japonii pracują na pełny etat?

Często nie. W 2025 roku 76,9 proc. pracowników najemnych 65+ — po wyłączeniu członków zarządów — stanowili pracownicy nieregularni. Pokazuje to, że późniejsza aktywność zawodowa często przybiera formę krótszej, bardziej elastycznej pracy.

Japoński model nie polega więc na prostym przesunięciu emerytury z 65 do 70 czy 75 lat. Powstaje system, w którym okres między pełną karierą a całkowitym wycofaniem się z pracy może trwać wiele lat. Dla części seniorów jest to konieczność finansowa, dla innych możliwość zachowania kontaktów, sprawności i poczucia zawodowej użyteczności. A dla starzejącej się Japonii — coraz ważniejszy element utrzymania rynku pracy przy malejącej liczbie młodszych pracowników.

O tym i innych przydatnych informacjach możesz przeczytać na naszej stronie internetowej. Polecamy również lekturę: Kalendarz świąt w Japonii 2027: kiedy wypada Golden Week i które daty mogą utrudnić podróż